De woningmarkt in Nederland verandert. De decennialange landelijke woningnood is inmiddels verleden tijd. We zien steeds meer verschillen ontstaan tussen regio’s. Je hebt regio’s waar de woningbehoefte nog (ouderwets) hoog is, maar er zijn inmiddels ook (steeds meer) regio’s waar de woningnood inmiddels plaats heeft gemaakt voor een redelijk stabiele woningmarkt of zelfs een woningoverschot. Deze verschillende woningmarktsituaties leiden tot een heel scala aan problemen en vragen om een (per situatie) structureel andere benadering. Desondanks hanteert het Rijk nog immer haar rigide nationale instrumenten. RIO Nuevo!, netwerk voor jonge professionals in de ruimtelijke ordening, pleit voor een regionale aanpak met nationale kaders.

Krimpregio’s – woningbouw is geen melkkoe
In regio’s waar de woningmarkt stabiel is of krimpt, beginnen de rigide rijksregels steeds meer te knellen. Gemeenten moeten blijven bouwen om in aanmerking te komen voor subsidies. En om herstructurering en kwaliteit in de openbare ruimte te financieren, worden bijna uitsluitend woningen in de dure sector worden gebouwd. De opgave in krimpregio’s is herstructurering van het aanbod en verdunning. Maar vanuit de financiële overwegingen blijven gemeenten hun woningvoorraad uitbreiden.

Groeiregio’s – een gapende kloof
In de Amsterdamse en Utrechtse regio’s is de situatie weer heel anders. Bovenmodale tweeverdieners vinden er woningen; zij zijn er echter de enigen die in veel buurten nog een woning kunnen betalen. De druk op de woningmarkt is hier zeer hoog. Benedenmodalen zijn veroordeeld tot sociale woningen in kwalitatief minderwaardige buurten waar ze nooit meer uit kunnen, want iets anders kunnen ze niet vinden of betalen. Starters en niet-bovenmodale nieuwkomers in de regio zijn het kind van de rekening. Scheefwonen en grote verschillen tussen wijken binnen één stad zijn de symptomen; de grote druk op de woningmarkt is het probleem dat om een oplossing vraagt.

In het spectrum tussen groei- en krimpregio’s zitten nog vele regio’s met allerlei verschillende en soortgelijke problemen. De problemen komen steeds terecht bij de kwetsbaarste en minst flexibele groepen: starters, eenverdieners, benedenmodalen en ouderen.

Rigide rijkssturing
Het Riijk hanteert het motto: ‘decentraal wat kan, centraal wat moet’. Maar dat lijkt niet voor de woningmarkt te gelden. Er wordt gestuurd met rigide en generieke rijksinstrumenten die geen ruimte laten voor regionale verschillen, dynamiek en maatwerk. Heldere kaders met voldoende ruimte voor regionale invulling zijn nodig. Die generieke kaders moeten garanderen dat er voor iedereen een fatsoenlijk dak boven het hoofd beschikbaar is. En ze moeten voor alle regionale spelers – gemeenten, regio’s, provincies, corporaties, ontwikkelaars – mogelijkheden scheppen om flexibel te voldoen aan de verschillende contexten, zonder een opeenstapeling van rijksinstrumenten, -regels en -subsidies.

De woningmarkt terug naar de bewoner
De woningmarkt is veel te veel beschouwd als een middel: een middel om op beleidsdoelstellingen te sturen en een middel om allerlei andere zaken mee te financieren. Maar in de toekomst wordt kwalitatief hoogwaardige huisvesting steeds meer een doel op zich. En dat verhoudt zich steeds slechter tot de opeenstapeling van algemene regelingen en subsidies die van rijkswege over lagere overheden én bewoners zijn uitgestort.

RIO Nuevo! roept de rijksoverheid op fundamenteel na te denken over heldere kaders die garanties geven voor kwetsbare groepen en die daarnaast de regionale partijen de vrijheid geven om dat alles naar behoefte verder in te richten. Daarnaast roepen we gemeenten, regio’s en woningcorporaties op nu al initiatief te nemen om binnen de geboden mogelijkheden ervoor te zorgen dat regionale problemen het hoofd wordt geboden. Een initiatief als Huur op Maat dat SEV in samenwerking met vier corporaties oppakt is een voorbeeld hiervan. Goed wonen en bewonen moet daarbij weer het doel worden, niet een middel om zoveel mogelijk subsidies binnen te halen of tot een andere marktsituatie te komen over de hoofden van de bewoners.

RIO nuevo! is een eigenzinnig netwerk van jonge professionals die werkzaam zijn in de wereld van ruimtelijke ontwikkeling. Met onze passie voor ruimte jagen wij discussies aan, lanceren wij ideeën en prikkelen wij de vakwereld. Kortom: ruimtelijk professionals nieuwe stijl die nieuw elan brengen!

Namens RIO Nuevo! werkten aan dit statement mee:

Mechteld Oosterholt
Edwin Prins
Elly Ruiter
Maya Savelkoul
Suzanne in ’t Veld
Walter Vroom