Water is leidend bij de inrichting en het ontwerp van de openbare ruimte. Althans, dat beweren waterbeheerders graag om gebiedsontwikkelaars aan te sporen water vroegtijdig mee te nemen in hun plannen. De waterbeheerders worden daarbij gesteund door de wettelijk verplichte watertoets. Toch wordt de echte verbinding tussen de ontwerpers en waterexperts vaak pas gemaakt bij het toetsen van de plannen.

Water strijdt met groen, verkeer, exploitatielasten, beheer en veel andere aspecten om de aandacht van de stedenbouwkundig ontwerper. Als ontwerper heb je, zeker in de eerste fase van de planvorming, ruimte nodig om te kunnen experimenteren. Een te strak keurslijf van regels belemmert het vinden van kansen voor een interessant ontwerp. Toch gelden voor water andere principes. Water komt van alle windrichtingen op ons af, en ook nog eens van boven en onder. Een ingreep in de waterhuishouding op de ene plaats heeft automatisch gevolgen voor de waterhuishouding elders. Daarbij komen nog nieuwe uitdagingen door de klimaatverandering.

De vraag is of de gevolgen van een stedenbouwkundig ontwerp op de waterhuishouding in een vroegtijdig stadium wel voldoende overzien kunnen worden door ontwikkelaars en ontwerpers. Waarschijnlijk niet, maar dat hoeft niet direct tot problemen te leiden. Nederland heeft een traditie van technische waterbouwkundige oplossingen waarmee problemen getackeld worden. Onze ingenieurs zijn over het algemeen prima in staat om het gewenste ontwerp mogelijk te maken. Of dit vanuit andere aspecten zoals beheer, aanlegkosten, duurzaamheid en omgeving ook de beste oplossing is, blijkt vaak pas achteraf. 

Als er vanaf het begin van het ontwerpproces aandacht is voor wateroplossingen, is er ruimte voor betere, eenvoudiger en duurzamere mogelijkheden. Creatieve oplossingen voor watervraagstukken kunnen vaak een meerwaarde bieden en de ruimtelijke kwaliteit verbeteren. Een waterspecialist helpt een stedenbouwkundig ontwerper niet door in een vroegtijdig stadium teveel technische blokkades op te werpen terwijl het ontwerp nog vorm moet krijgen. Techniek moet het ontwerpproces in dit stadium helpen en niet belemmeren. Het is niet eenvoudig om dit  op de juiste manier in te brengen, maar biedt wel kansen op een beter eindresultaat.

Een ruimtelijke opgave valt niet altijd één op één te rijmen met een technische wateropgave. De koppeling tussen deze opgaven vraagt om een ander soort wateringenieur. Eentje die ontwerpend mee kan denken en open staat voor ruimtelijke keuzes die wellicht vanuit technisch oogpunt niet meteen voor de hand liggen. Een ingenieur die overweg kan met schetsrol én calculator. Ook van de stedenbouwkundig ontwerper vraagt dit een omslag. Die zal de juiste waterspecialisten aan de tekentafel moeten uitnodigen om zicht te krijgen op de consequenties die verschillende wateropgaven en oplossingen hebben op het ontwerp.

Samen vervullen de stedenbouwkundigen en wateringenieurs een nieuwe rol bij gebiedsontwikkeling, die van de watersysteemarchitect. Afzonderlijk van elkaar kunnen zie die rol niet vervullen. Vanaf het begin van het ontwerpproces is de watersysteemarchitect op zoek naar een optimale invulling voor alle functies in het gebied.