Atelier 26 januari 2011

Tijdens het regenwateratelier is voor de toekomstige wijk Zeeburgia in de Amsterdamse Watergraafsmeer nagedacht over de wijze waarop het verzamelen, vasthouden, bergen en afvoeren van regenwater zichtbaar en beleefbaar gemaakt kan worden in het ruimtelijk ontwerp. De Watergraafsmeer is een diepe stadspolder, gelegen op 5 meter beneden de zeespiegel. De sportvelden van voetbalclub Zeeburgia maken plaats voor ongeveer 350 woningen in een intiem, hoogstedelijk woonmilieu. De wateropgave bestaat uit het realiseren van een “waterneutrale” wijk. 

Tijdens het atelier is ontwerpend onderzoek naar het ontwerpen met regenwater gedaan op drie schaalniveaus binnen de wijk:

Door op verschillende schaalniveaus te kijken naar de omgang met hemelwater worden kansen om water vast te houden en vertraagd af te voeren op alle niveaus benut als ruimtelijke kwaliteit. Uitgangspunt daarbij is dat het water stroomt en in beweging is, passend bij de ligging in een polder, waar het water uiteindelijk altijd afgevoerd moet worden naar de boezem.

 

De omgeving is zo ingericht en ontworpen dat deze kan ‘meebewegen’ met de weersomstandigheden. Als het droog is en de zon schijnt, is er op het oog sprake van een “normale” wijk met woonstraten, groenvoorzieningen en speelplekken. Wanneer het gaat regenen, krijgt de wijk een andere uitstraling en blijken de straten behalve een verbindingsroute voor verkeer ook specifiek ontworpen te zijn voor de afvoer van hemelwater. Hetzelfde geldt voor groenvoorzieningen en speelplaatsen waar water tijdelijk kan worden vastgehouden, voordat het verder wordt afgevoerd op het poldersysteem. Water is overal geïntegreerd met andere functies en is een verbindend element voor de hele wijk. Door het combineren met andere functies op verschillende schaalniveaus is water bijna nergens permanent aanwezig in de vorm van open water. Dit levert uiteindelijk meer uitgeefbare grond op, zonder dat het ten koste gaat van het uitgangspunt van een waterneutrale wijk.

 

De omgang met water is gericht op het zoveel mogelijk vertragen van de afvoer en minder op waterberging en infiltreren in de bodem. Het vertragen van de afvoer begint op het kleinste schaalniveau, door water vast te houden in en op woningen, bijvoorbeeld op daken, in regenpijpen en raingardens. Dit zijn de kleinste “haarvaten” van het systeem. De volgende stap is afvoer op straatniveau.

 

Door het ontwerpen van slimme straatprofielen en bijvoorbeeld gebruik te maken van microreliëf in bestratingen is ook hier veel ruimte voor het regenwater en kan tijd gewonnen worden, voordat het uiteindelijk in de “hoofdader” van het systeem terecht komt. Een centrale berging in een groenvoorziening of speelplaats in de vorm van een ‘waterplein’ is nodig om de grootste buien op te kunnen vangen. Vanuit deze “hoofdader” wordt het water losgelaten op het watersysteem van de Watergraafsmeer.

 

Concreet maken van concept Om te weten of het concept van vertraagde afvoer in Zeeburgia functioneert, is het van belang om het conceptuele ontwerp te onderwerpen aan een technische toets. Dit moet antwoord geven op vragen als: Hoe werkt het systeem bij verschillende buien? Hoeveel water kan er worden vastgehouden op de verschillende niveaus? Welke oplossingen levert het ontwerp op ten aanzien van beheer en onderhoud. De resultaten uit deze toetsing leveren inzichten op basis waarvan het concept verder geconcretiseerd kan worden.

 

De wisselwerking tussen ruimtelijk ontwerper en civieltechnisch ontwerper is belangrijk om aantrekkelijke en haalbare systemen te ontwikkelen. Met een mooie stad als resultaat, even when it rains